Przejdź do treści

Naukowcy w pajęczej sieci

Kto – oprócz Spi­der­mana, oczy­wi­ście – robi pa­ję­czyny? Od­po­wiedź wcale nie jest oczywista.

Pa­ję­czyny za­częły pro­du­kować… je­dwab­niki, choć nie z wła­snej woli. Zmu­sili je do tego ge­ne­tycy z USA i Chin. W jakim celu i w jaki sposób, i dla­czego nie mogą tego robić nadal pająki?

Przędzę je­dwab­nika wy­ko­rzy­stuje się przede wszystkim do pro­dukcji je­dwabiu. Lecz nie je­dwabne, ale pa­jęcze nici są bar­dziej wy­trzy­małe. Jako bar­dziej ela­styczne i roz­cią­gliwe niż pro­dukt je­dwab­ników, mają też więcej za­sto­sowań, np. w me­dy­cynie, przede wszystkim jako składnik nici do zszy­wania ran. Pa­jęcza skłon­ność do obrony te­ry­to­rium, jak też częsty wśród nich ka­ni­ba­lizm spra­wiają jednak, że ma­sowa ho­dowla tych zwie­rząt wy­daje się z góry ska­zana na porażkę.

Skoro pa­jęcze farmy nie mają szans, ge­ne­tycy wpadli na po­mysł, aby do pro­dukcji pa­ję­czyny zmusić inne or­ga­nizmy. Do­pro­wa­dzili do tego, że białka nici pa­ję­czej wy­twa­rzane są m.in. przez ko­mórki trans­ge­nicz­nych bak­terii, drożdży, a także ro­ślin, owadów i ssaków. Cały czas jednak ist­niał pro­blem z wy­trzy­ma­ło­ścią pro­duktu albo uzy­ski­wa­niem jego prze­my­sło­wych ilości.

Naj­bar­dziej obie­cu­jące wy­da­wały się próby za­przę­gnięcia do pro­dukcji pa­ję­czyny je­dwab­ników. Są łatwe w ho­dowli, a wy­ko­rzy­stanie ich po­zwala uniknąć sto­so­wania tech­no­logii post­pro­duk­cyj­nych zwią­za­nych np. z przę­dze­niem nici. Nie­stety, do­tych­cza­sowe próby włą­czenia białek pa­ję­czych do włókna je­dwab­ników po­wo­do­wały ob­ni­żenie ilości albo ja­kości „zbiorów”.

Aby obejść po­wyższe pro­blemy na­ukowcy – Do­nald Ja­rvis z Uni­ver­sity of Wy­oming w La­ramie wraz z grupą ame­ry­kań­skich i chiń­skich współ­pra­cow­ników – stwo­rzyli je­dwab­niki, którym do­dali pa­jęcze geny od­po­wie­dzialne za ela­stycz­ność nici i jej wy­trzy­ma­łość na roz­cią­ganie. Ba­dacze za­pew­niają, że włókna te są sta­bilne i równie mocne jak pa­ję­czyna, a już na pewno bar­dziej wy­trzy­małe, niż nić je­dwab­nika. Można je sto­sować do pro­dukcji szwów, im­plantów i sztucz­nych ścię­gien. Trans­ge­niczna pa­ję­czyna może też służyć jako bar­dziej eko­lo­giczny sub­stytut nie­któ­rych plastików.

Powiązane materiały: