Przejdź do treści

Prawa półkula mózgu odpowiada za depresję?

Lewa pół­kula mózgu jest wy­spe­cja­li­zo­wana w funk­cjach zwią­za­nych z mową, prawa – od­po­wiada za per­cepcję sy­gnałów nie­wer­bal­nych. Na­ukowcy z Uni­wer­sy­tety Me­dycz­nego w Łodzi po­sta­wili hi­po­tezę, że za­bu­rzenia w prze­twa­rzaniu in­for­macji po­za­słow­nych mogą być pod­łożem de­presji. Je­żeli ba­dania po­twierdzą ich za­ło­żenia, bę­dzie można zmo­dy­fi­kować od­dzia­ły­wania te­ra­peu­tyczne wobec cho­rych i sku­tecz­niej ich leczyć.

Dr n. med. Mo­nika Ta­la­rowska jest psy­cho­lo­giem kli­nicznym, a dr hab. n. med. Piotr Ga­łecki – le­ka­rzem psy­chiatrą. Pra­cują w Kli­nice Psy­chia­trii Do­ro­słych Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Łodzi, gdzie pro­wadzą ba­dania na temat udziału prawej pół­kuli mózgu w po­wsta­waniu za­bu­rzeń de­pre­syj­nych na­wra­ca­ją­cych.

Maja Bier­nacka: Jaką rolę od­gry­wają po­szcze­gólne pół­kule mózgu w prze­biegu pro­cesów psychicznych?

Mo­nika Ta­la­rowska: Dwie pół­kule na­szego mózgu nie są ide­alnie sy­me­tryczne, ale w pewnym stopniu wy­spe­cja­li­zo­wane w wy­ko­ny­waniu swoich zadań. Lewa pół­kula kon­tro­luje prawą stronę ciała i od­biera sy­gnały pły­nące z tej strony. Prawa pół­kula – od­wrotnie. Lewa pół­kula jest na ogół wy­spe­cja­li­zo­wana w funk­cjach zwią­za­nych z mową, a prawa – w za­da­niach prze­strzen­nych i ma­te­ma­tycz­nych. Za­an­ga­żo­wana jest także w prze­twa­rzanie bodźców emo­cjo­nal­nych, mu­zycz­nych oraz w prze­bieg pro­cesów pa­mięci i uwagi. Na­leży jednak pa­miętać, że po­dej­mo­wane przez nas dzia­łania (np. czy­tanie i pi­sanie, jazda na ro­werze itd.) an­ga­żują kilka ob­szarów mózgu jed­no­cze­śnie, a nasz mózg nie jest ani ty­powo ma­te­ma­tyczny ani emocjonalny.

Funkcje półkul mózgu

Pół­kula lewa

Pół­kula prawa

„Sta­ranie się”

Język

Lo­gika przyczynowo-​skutkowa

Pla­no­wanie

Zdol­ności matematyczne

Ana­liza

Dru­ko­wane litery

Sy­me­tria

Prze­strzeń 2D

Ana­liza kształtów

Ko­lory biało-​czarne, cienie

Lo­gika

Dzia­łanie

Ob­razy

In­tu­icja

Orien­tacja na „tu i teraz”

Zdol­ności humanistyczne

Syn­teza

Pi­sane litery

Asy­me­tria

Prze­strzeń 3D

Fi­gury przestrzenne

Ko­lory

Emocje

Skąd po­dej­rzenie, że za­bu­rzenie funk­cjo­no­wania prawej pół­kuli ma związek z wy­stę­po­wa­niem depresji?

Piotr Ga­łecki: Pod­sta­wowym ob­jawem de­presji jest ob­ni­żenie na­stroju. Za jego po­wstanie od­po­wia­dają jednak pro­cesy po­znawcze, czyli sposób, w jaki od­bie­ramy i prze­twa­rzamy in­for­macje. To one de­cy­dują o tym, w jaki sposób re­agu­jemy na ota­cza­jący nas świat, jak spo­strze­gamy siebie i in­nych. Wpływ pro­cesów po­znaw­czych na do­świad­czenia spo­łeczne jest nie­wąt­pliwy. O ja­kości na­szych in­te­rakcji spo­łecz­nych de­cy­duje to, jak poj­mu­jemy re­lacje in­ter­per­so­nalne, jak trafnie in­ter­pre­tu­jemy za­cho­wanie in­nych osób oraz, czy po­tra­fimy w dzia­łaniu wy­ko­rzy­stywać wcze­śniejsze do­świad­czenia. W re­la­cjach spo­łecz­nych prawa pół­kula od­po­wiada za per­cepcję sy­gnałów nie­wer­bal­nych, a lewa – za od­biór prze­kazu wer­bal­nego. Biorąc pod uwagę, że blisko 93% prze­kazu sta­nowi ko­mu­ni­kacja nie­wer­balna, jest bardzo praw­do­po­dobne, że za­bu­rzenia w prze­twa­rzaniu tego ro­dzaju in­for­macji mogą być pod­łożem de­presji. Wła­ściwie za­uważył to już Cy­ceron, mó­wiąc, że mil­czenie bywa wy­mow­niejsze od mowy.

Jakie de­fi­cyty emo­cjo­nalne można za­ob­ser­wować wśród pa­cjentów z de­presją w na­stęp­stwie uszko­dzenia prawej pół­kuli mózgu?

Mo­nika Ta­la­rowska: W na­szych ba­da­niach poza oceną zdol­ności roz­po­zna­wania bodźców wzro­ko­wych kon­cen­tru­jemy się na kom­pe­ten­cjach ję­zy­ko­wych pa­cjentów. Prawa pół­kula za­an­ga­żo­wana jest w re­gu­lację para– i poza ję­zy­ko­wych aspektów wy­po­wiedzi, czyli w re­gu­lację re­lacji po­między ję­zy­ko­wymi ce­chami wy­po­wiedzi (cechy lek­sy­kalne, se­man­tyczne, skła­dniowe), a kon­tek­stem wy­po­wiedzi (w ja­kiej sy­tu­acji i do kogo mó­wimy). Są to tzw. kom­pe­tencje komunikacyjne/​pragmatyczne. Pa­cjenci z uszko­dze­niem prawej pół­kuli mają trud­ności z do­borem od­po­wied­nich słów, nie po­trafią w sposób spójny prze­ka­zywać in­for­macji, gubią wątek wy­po­wiedzi, mają trud­ności z oceną i se­lekcją in­for­macji, mówią w sposób roz­wlekły i dy­gre­syjny, nie ko­rzy­stają z pod­po­wiedzi oraz mają trud­ność z od­po­wiednią eks­presją in­to­nacji gło­sowej. Ana­lo­giczne pro­blemy do­tyczą ro­zu­mienia wy­po­wiedzi in­nych osób. Oma­wiany de­ficyt może mieć ne­ga­tywny wpływ na re­lacje in­ter­per­so­nalne cho­rych oraz prze­bieg depresji.

Piotr Ga­łecki: Pa­cjenci z za­bu­rze­niami de­pre­syj­nymi na­wra­ca­ją­cymi oraz chorzy z uszko­dze­niem prawej pół­kuli mają także trud­ności w roz­po­zna­waniu emocji wy­ra­ża­nych przez lewą część twarzy. Po­dob­nych za­leż­ności nie za­ob­ser­wo­wano w przy­padku osób zdro­wych, z roz­po­zna­niem za­bu­rzeń de­pre­syj­nych w prze­biegu cho­roby afek­tywnej dwu­bie­gu­nowej oraz z uszko­dze­niem lewej pół­kuli mózgu. De­fi­cyty te mogą być po­wią­zane z gor­szymi ro­ko­wa­niami te­ra­peu­tycz­nymi oraz z ob­ni­że­niem sta­tusu socjo-​ekonomicznego.

Jak będą prze­bie­gały badania?

Mo­nika Ta­la­rowska: W ba­da­niach biorą udział pa­cjenci z za­bu­rze­niami de­pre­syj­nymi ho­spi­ta­li­zo­wani w na­szej Kli­nice. Grupę po­rów­nawczą sta­nowią pra­wo­ręczni pa­cjenci po prze­bytym epi­zo­dzie udaru mózgu w pół­kuli prawej, prze­by­wa­jący na od­dziale neu­ro­lo­gicznym. Łącznie za­mie­rzamy zbadać około 200 osób. Ba­dania już się roz­po­częły. Gro­ma­dzenie da­nych po­trwa około rok. Za­kła­damy, że de­fi­cyty po­znawcze pre­zen­to­wane przez pa­cjentów z de­presją będą zbli­żone do de­fi­cytów ty­po­wych dla cho­rych po prze­bytym udarze mózgu. Je­żeli ta hi­po­teza po­twierdzi się, może się okazać że u pod­łoża de­presji leżą za­bu­rzenia po­znawcze, co po­zwoli na mo­dy­fi­kację od­dzia­ływań te­ra­peu­tycz­nych wobec tych chorych.

Dzię­kuję za po­świę­cony czas.

Za cykl prac na temat pro­cesów za­pal­nych w de­presji ze­spół Kli­niki Psy­chia­trii Do­ro­słych Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Łodzi otrzymał w 2011 roku Na­grodę Mi­ni­stra Zdrowia, a wy­ni­kami badań do­ty­czą­cymi roli tlenku azotu w de­presji za­in­te­re­sował się ze­spół re­dak­cyjny Psy­chia­tric News – ofi­cjalny organ Ame­ry­kań­skiego To­wa­rzy­stwa Psychiatrycznego.

Maja Bier­nacka

Powiązane materiały: