Przejdź do treści

Prawa półkula mózgu odpowiada za depresję?

Lewa pół­kula mó­zgu jest wy­spe­cja­li­zo­wana w funk­cjach zwią­za­nych z mową, prawa – od­po­wiada za per­cep­cję sy­gna­łów nie­wer­bal­nych. Na­ukowcy z Uni­wer­sy­tety Me­dycz­nego w Ło­dzi po­sta­wili hi­po­tezę, że za­bu­rze­nia w prze­twa­rza­niu in­for­ma­cji po­za­słow­nych mogą być pod­ło­żem de­pre­sji. Je­żeli ba­da­nia po­twier­dzą ich za­ło­że­nia, bę­dzie można zmo­dy­fi­ko­wać od­dzia­ły­wa­nia te­ra­peu­tyczne wo­bec cho­rych i sku­tecz­niej ich le­czyć.

Dr n. med. Mo­nika Ta­la­row­ska jest psy­cho­lo­giem kli­nicz­nym, a dr hab. n. med. Piotr Ga­łecki — le­ka­rzem psy­chia­trą. Pra­cują w Kli­nice Psy­chia­trii Do­ro­słych Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Ło­dzi, gdzie pro­wa­dzą ba­da­nia na te­mat udziału pra­wej pół­kuli mó­zgu w po­wsta­wa­niu za­bu­rzeń de­pre­syj­nych na­wra­ca­ją­cych.

Maja Bier­nacka: Jaką rolę od­gry­wają po­szcze­gólne pół­kule mó­zgu w prze­biegu pro­ce­sów psy­chicz­nych?

Mo­nika Ta­la­row­ska: Dwie pół­kule na­szego mó­zgu nie są ide­al­nie sy­me­tryczne, ale w pew­nym stop­niu wy­spe­cja­li­zo­wane w wy­ko­ny­wa­niu swo­ich za­dań. Lewa pół­kula kon­tro­luje prawą stronę ciała i od­biera sy­gnały pły­nące z tej strony. Prawa pół­kula – od­wrot­nie. Lewa pół­kula jest na ogół wy­spe­cja­li­zo­wana w funk­cjach zwią­za­nych z mową, a prawa – w za­da­niach prze­strzen­nych i ma­te­ma­tycz­nych. Za­an­ga­żo­wana jest także w prze­twa­rza­nie bodź­ców emo­cjo­nal­nych, mu­zycz­nych oraz w prze­bieg pro­ce­sów pa­mięci i uwagi. Na­leży jed­nak pa­mię­tać, że po­dej­mo­wane przez nas dzia­ła­nia (np. czy­ta­nie i pi­sa­nie, jazda na ro­we­rze itd.) an­ga­żują kilka ob­sza­rów mó­zgu jed­no­cze­śnie, a nasz mózg nie jest ani ty­powo ma­te­ma­tyczny ani emo­cjo­nalny.

Funk­cje pół­kul mó­zgu

Pół­kula lewa

Pół­kula prawa

„Sta­ra­nie się”

Ję­zyk

Lo­gika przy­czy­nowo-skut­kowa

Pla­no­wa­nie

Zdol­no­ści ma­te­ma­tyczne

Ana­liza

Dru­ko­wane li­tery

Sy­me­tria

Prze­strzeń 2D

Ana­liza kształ­tów

Ko­lory biało-czarne, cie­nie

Lo­gika

Dzia­ła­nie

Ob­razy

In­tu­icja

Orien­ta­cja na „tu i te­raz”

Zdol­no­ści hu­ma­ni­styczne

Syn­teza

Pi­sane li­tery

Asy­me­tria

Prze­strzeń 3D

Fi­gury prze­strzenne

Ko­lory

Emo­cje

Skąd po­dej­rze­nie, że za­bu­rze­nie funk­cjo­no­wa­nia pra­wej pół­kuli ma zwią­zek z wy­stę­po­wa­niem de­pre­sji?

Piotr Ga­łecki: Pod­sta­wo­wym ob­ja­wem de­pre­sji jest ob­ni­że­nie na­stroju. Za jego po­wsta­nie od­po­wia­dają jed­nak pro­cesy po­znaw­cze, czyli spo­sób, w jaki od­bie­ramy i prze­twa­rzamy in­for­ma­cje. To one de­cy­dują o tym, w jaki spo­sób re­agu­jemy na ota­cza­jący nas świat, jak spo­strze­gamy sie­bie i in­nych. Wpływ pro­ce­sów po­znaw­czych na do­świad­cze­nia spo­łeczne jest nie­wąt­pliwy. O ja­ko­ści na­szych in­te­rak­cji spo­łecz­nych de­cy­duje to, jak poj­mu­jemy re­la­cje in­ter­per­so­nalne, jak traf­nie in­ter­pre­tu­jemy za­cho­wa­nie in­nych osób oraz, czy po­tra­fimy w dzia­ła­niu wy­ko­rzy­sty­wać wcze­śniej­sze do­świad­cze­nia. W re­la­cjach spo­łecz­nych prawa pół­kula od­po­wiada za per­cep­cję sy­gna­łów nie­wer­bal­nych, a lewa – za od­biór prze­kazu wer­bal­nego. Bio­rąc pod uwagę, że bli­sko 93% prze­kazu sta­nowi ko­mu­ni­ka­cja nie­wer­balna, jest bar­dzo praw­do­po­dobne, że za­bu­rze­nia w prze­twa­rza­niu tego ro­dzaju in­for­ma­cji mogą być pod­ło­żem de­pre­sji. Wła­ści­wie za­uwa­żył to już Cy­ce­ron, mó­wiąc, że mil­cze­nie bywa wy­mow­niej­sze od mowy.

Ja­kie de­fi­cyty emo­cjo­nalne można za­ob­ser­wo­wać wśród pa­cjen­tów z de­pre­sją w na­stęp­stwie uszko­dze­nia pra­wej pół­kuli mó­zgu?

Mo­nika Ta­la­row­ska: W na­szych ba­da­niach poza oceną zdol­no­ści roz­po­zna­wa­nia bodź­ców wzro­ko­wych kon­cen­tru­jemy się na kom­pe­ten­cjach ję­zy­ko­wych pa­cjen­tów. Prawa pół­kula za­an­ga­żo­wana jest w re­gu­la­cję para- i poza ję­zy­ko­wych aspek­tów wy­po­wie­dzi, czyli w re­gu­la­cję re­la­cji po­mię­dzy ję­zy­ko­wymi ce­chami wy­po­wie­dzi (ce­chy lek­sy­kalne, se­man­tyczne, skła­dniowe), a kon­tek­stem wy­po­wie­dzi (w ja­kiej sy­tu­acji i do kogo mó­wimy). Są to tzw. kom­pe­ten­cje komunikacyjne/​pragmatyczne. Pa­cjenci z uszko­dze­niem pra­wej pół­kuli mają trud­no­ści z do­bo­rem od­po­wied­nich słów, nie po­tra­fią w spo­sób spójny prze­ka­zy­wać in­for­ma­cji, gu­bią wą­tek wy­po­wie­dzi, mają trud­no­ści z oceną i se­lek­cją in­for­ma­cji, mó­wią w spo­sób roz­wle­kły i dy­gre­syjny, nie ko­rzy­stają z pod­po­wie­dzi oraz mają trud­ność z od­po­wied­nią eks­pre­sją in­to­na­cji gło­so­wej. Ana­lo­giczne pro­blemy do­ty­czą ro­zu­mie­nia wy­po­wie­dzi in­nych osób. Oma­wiany de­fi­cyt może mieć ne­ga­tywny wpływ na re­la­cje in­ter­per­so­nalne cho­rych oraz prze­bieg de­pre­sji.

Piotr Ga­łecki: Pa­cjenci z za­bu­rze­niami de­pre­syj­nymi na­wra­ca­ją­cymi oraz cho­rzy z uszko­dze­niem pra­wej pół­kuli mają także trud­no­ści w roz­po­zna­wa­niu emo­cji wy­ra­ża­nych przez lewą część twa­rzy. Po­dob­nych za­leż­no­ści nie za­ob­ser­wo­wano w przy­padku osób zdro­wych, z roz­po­zna­niem za­bu­rzeń de­pre­syj­nych w prze­biegu cho­roby afek­tyw­nej dwu­bie­gu­no­wej oraz z uszko­dze­niem le­wej pół­kuli mó­zgu. De­fi­cyty te mogą być po­wią­zane z gor­szymi ro­ko­wa­niami te­ra­peu­tycz­nymi oraz z ob­ni­że­niem sta­tusu so­cjo-eko­no­micz­nego.

Jak będą prze­bie­gały ba­da­nia?

Mo­nika Ta­la­row­ska: W ba­da­niach biorą udział pa­cjenci z za­bu­rze­niami de­pre­syj­nymi ho­spi­ta­li­zo­wani w na­szej Kli­nice. Grupę po­rów­naw­czą sta­no­wią pra­wo­ręczni pa­cjenci po prze­by­tym epi­zo­dzie udaru mó­zgu w pół­kuli pra­wej, prze­by­wa­jący na od­dziale neu­ro­lo­gicz­nym. Łącz­nie za­mie­rzamy zba­dać około 200 osób. Ba­da­nia już się roz­po­częły. Gro­ma­dze­nie da­nych po­trwa około rok. Za­kła­damy, że de­fi­cyty po­znaw­cze pre­zen­to­wane przez pa­cjen­tów z de­pre­sją będą zbli­żone do de­fi­cy­tów ty­po­wych dla cho­rych po prze­by­tym uda­rze mó­zgu. Je­żeli ta hi­po­teza po­twier­dzi się, może się oka­zać że u pod­łoża de­pre­sji leżą za­bu­rze­nia po­znaw­cze, co po­zwoli na mo­dy­fi­ka­cję od­dzia­ły­wań te­ra­peu­tycz­nych wo­bec tych cho­rych.

Dzię­kuję za po­świę­cony czas.

Za cykl prac na te­mat pro­ce­sów za­pal­nych w de­pre­sji ze­spół Kli­niki Psy­chia­trii Do­ro­słych Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Ło­dzi otrzy­mał w 2011 roku Na­grodę Mi­ni­stra Zdro­wia, a wy­ni­kami ba­dań do­ty­czą­cymi roli tlenku azotu w de­pre­sji za­in­te­re­so­wał się ze­spół re­dak­cyjny Psy­chia­tric News – ofi­cjalny or­gan Ame­ry­kań­skiego To­wa­rzy­stwa Psy­chia­trycz­nego.

Maja Bier­nacka

Powiązane materiały: