Przejdź do treści

Polski wkład w najnowocześniejszy laser na świecie

Pod Ham­bur­giem w ośrodku DESY bu­do­wany jest laser na swo­bod­nych elek­tro­nach XFEL (X-​ray Free Elek­tron Laser). To jedna z naj­więk­szych i naj­bar­dziej za­awan­so­wa­nych tech­no­lo­gicznie in­we­stycji naukowo-​badawczych na świecie. W pro­jekt o war­tości ponad mi­liarda euro za­an­ga­żo­wa­nych jest 12 państw, w tym Polska.

Do­kładnie w Wa­len­tynki polscy na­ukowcy z Wro­cławia uru­cho­mili linię krio­ge­niczną i dwa krio­staty, nie­zbędne do pra­wi­dło­wego funk­cjo­no­wania la­sera. Bu­dowa la­sera roz­po­częła się w 2009 i bę­dzie trwała do 2015 roku. Laser bę­dzie mie­rzył 3,4 km i znaj­dzie się w pod­ziemnym tu­nelu o dłu­gości 5,8 km. Urzą­dzenie bę­dzie ge­ne­ro­wało 27 ty­sięcy razy na se­kundę ul­tra­krótkie im­pulsy światła la­se­ro­wego, o na­tę­żeniu mi­liardy razy prze­wyż­sza­jącym in­ten­syw­ność wiązek emi­to­wa­nych przez naj­lepsze kon­wen­cjo­nalne źródła pro­mie­nio­wania rent­ge­now­skiego. Na­ukowcy za­po­wia­dają, że zre­wo­lu­cjo­ni­zuje on naukę, m.in. me­dy­cynę, far­ma­ko­logię, chemię, na­no­tech­no­logię i energetykę.

Laser XFEL może służyć m.in. ba­da­niom nad no­wymi ma­te­ria­łami dla prze­mysłu elek­tro­nicz­nego, le­kami nowej ge­ne­racji, po­szu­ki­waniu no­wych źródeł energii, któ­rymi mogą się stać ogniwa pa­li­wowe czy fo­to­wol­ta­iczne, ba­da­niom nad no­wymi me­to­dami wy­ko­rzy­sty­wania paliw ko­pal­nych czy roz­wi­janiu no­wo­cze­snych metod kon­troli ja­kości produktów.

Jego po­ja­wienie się bę­dzie wielkim kro­kiem na­przód w ba­da­niach nad ma­terią – ana­lo­gicznym do róż­nicy, jaka na­stą­piła od skon­stru­owania apa­ratu fo­to­gra­ficz­nego do zbu­do­wania ka­mery – uważa dy­rektor pro­jektu XFEL, prof. Mas­simo Alltarelli.

X-​FEL to gi­gan­tyczne urzą­dzenie, wy­ma­ga­jące eks­tre­mal­nych wa­runków: próżni, bardzo ni­skich tem­pe­ratur bli­skich zeru ab­so­lut­nemu, bardzo sil­nych ma­gnesów. W jego bu­dowie uczest­niczą trzy pol­skie in­sty­tucje na­ukowe: Cen­trum Badań Ją­dro­wych w Świerku, In­stytut Fi­zyki w Kra­kowie i Po­li­tech­nika Wro­cławska. Wkład Polski wy­nosi 28,8 mi­lionów euro. Linia krio­ge­niczna i krio­staty, zbu­do­wane przez in­ży­nierów z Po­li­tech­niki Wro­cław­skiej, to koszt ok. 2.500.000 euro. Jak za­pewnia prof. Grze­gorz Wrochna, dy­rektor Cen­trum Ośrodka Badań Ją­dro­wych, głównie to wkład rzeczowy.

Do­star­czamy nie go­tówkę, tylko urzą­dzenia wy­pro­du­ko­wane w Polsce i pie­niądze zo­stają w kraju – wy­ja­śnia prof. Grze­gorz Wrochna – w za­mian pol­skie in­sty­tuty ba­dawcze i firmy będą mogły ko­rzy­stać z la­sera i mieć do­stęp do naj­no­wo­cze­śniej­szych tech­no­logii opra­co­wa­nych tylko dla tego urządzenia.

Udział w bu­dowie tak za­awan­so­wa­nego tech­no­lo­gicznie la­sera otwiera także przed pol­skimi na­ukow­cami nowe drzwi.

Po­li­tech­nika Wro­cławska oraz przed­się­bior­stwa z nią współ­pra­cu­jące uzy­skały do­sko­nałe re­fe­rencje. Dla­tego, że to urzą­dzenie sta­nowi dla nas świetną wi­zy­tówkę otwie­ra­jącą nam drzwi w in­nych la­bo­ra­to­riach – po­wie­dział prof. Ma­ciej Cho­rowski, dziekan Wy­działu Mechaniczno-​Energetycznego Po­li­tech­niki Wrocławskiej.

Na­ro­dowe Cen­trum Badań Ją­dro­wych, które jest ko­or­dy­na­torem pol­skich in­sty­tucji dzia­ła­ją­cych w pro­jekcie XFEL, za­mierza wy­bu­dować bliź­niaczo po­dobny, ale mniej­szej skali, laser w Świerku.

Wy­ko­rzy­stamy dłu­go­letnią współ­pracę z ośrod­kiem DESY i nasze do­świad­czenia przy bu­dowie XFELa – za­po­wiada prof. Wrochna – obecnie je­dynym w Polsce dużym urzą­dze­niem ba­daw­czym o zna­czeniu eu­ro­pej­skim jest re­aktor ją­drowy Maria.

Drugim jest bu­do­wany w Kra­kowie syn­chro­tron. Polski laser na swo­bod­nych elek­tro­nach Po­lFEL byłby ko­lejnym, który istotnie zwiększy zna­czenie Polski na mapie eu­ro­pej­skiej prze­strzeni badawczej.

Powiązane materiały: