Przejdź do treści

Kulisy nagrody Nobla

Trwa ty­dzień no­blowski. Co­dziennie po­zna­jemy te­go­rocz­nych zdo­bywców na­grody w po­szcze­gól­nych dziedzinach.

Do pu­blicznej wia­do­mości tra­fiają na­zwiska i uza­sad­nienie Ko­mi­tetu No­blow­skiego. Na­to­miast szcze­góły wy­boru te­go­rocz­nych lau­re­atów nie zo­staną ujaw­nione. Spo­czną w taj­nych ar­chi­wach na 50 lat.

Fun­dator na­grody, szwedzki prze­my­sło­wiec i wy­na­lazca dy­na­mitu Al­fred Nobel zmarł bez­po­tomnie w 1896 roku. Po­zo­stawił 32.000.000 ów­cze­snych koron szwedz­kich. Te­sta­mentem prze­kazał ma­jątek in­sty­tucji, która co roku miała na­gra­dzać osoby za­słu­żone dla po­koju, li­te­ra­tury, chemii, fi­zyki, oraz me­dy­cyny. W tym celu w 1900 roku po­wstała Fun­dacja No­blowska, a w 1901 roku wrę­czono pierwsze nagrody.

W po­rów­naniu do in­nych na­gród, no­mi­nacje do Na­grody Nobla, a na­stępnie proces wy­boru jest długi i ry­go­ry­styczny. Z tego po­wodu na­groda ta, stała się naj­bar­dziej pre­sti­żową na świecie. Termin zgła­szania kan­dy­datów upływa 31 stycznia każ­dego roku. Wy­boru do­ko­nuje aż 3.000. za­ufa­nych na­ukowców z ca­łego świata, wśród któ­rych są między in­nymi także lau­reaci z po­przed­nich lat. Nie wolno im zgła­szać siebie ani osób zmar­łych. W jednej dzie­dzinie nie może być więcej niż trzech laureatów.

Spo­śród zgło­szo­nych w ter­minie od czerwca do paź­dzier­nika Ko­mitet No­blowski wy­biera 250–350 kan­dy­datów z każdej dzie­dziny. Listę prze­syła do wy­bra­nych eks­pertów. Po se­lekcji, która kończy się we wrze­śniu, w każdej dzie­dzinie po­zo­staje 15 kandydatów.

Ko­mitet roz­pa­truje kan­dy­da­tury na dwóch po­sie­dze­niach, po czym re­ko­men­duje swo­jego kan­dy­data in­sty­tu­cjom, które do­ko­nują osta­tecz­nego wy­boru w pierw­szych dniach paź­dzier­nika. Ta re­ko­men­dacja nie jest obo­wią­zu­jąca, a o wy­borze de­cy­duje gło­so­wanie. Lau­reata, bądź lau­re­atów na­grody Nobla z chemii, a także z fi­zyki, wy­bie­rają człon­kowie Kró­lew­skiej Szwedz­kiej Aka­demii Nauk. W dzie­dzinie me­dy­cyny i fi­zjo­logii na­grodę przy­znaje In­stytut Ka­ro­linska w Sztok­holmie. Lau­reata na­grody li­te­rac­kiej wy­biera Aka­demia Szwedzka. W dzie­dzinie eko­nomii (do­piero od 1968 roku) o na­gro­dzie de­cy­duje Bank Szwecji. Na­grodę po­ko­jową przy­znaje par­la­ment nor­weski – Stor­ting. Dotąd na­groda miała war­tość 10.000.000 koron szwedz­kich, jednak teraz z po­wodu kry­zysu eko­no­micz­nego Fun­dacja No­blowska zde­cy­do­wała się ob­niżyć jej wy­so­kość do 8.000.000 koron. Jako uzu­peł­nienie Nobla w dzie­dzinie ma­te­ma­tyki Na­grodę Abla w wy­so­kości 6.000.000 nor­we­skich koron od 2001 r. przy­znaje król Norwegii.

Powiązane materiały:

  • Brak powiązanych materiałów