Przejdź do treści

Na tropie czarnej energii

Ciemna energia jest formą energii, o której mo­żemy po­wie­dzieć, że praw­do­po­dobnie ist­nieje. Sta­nowi aż 70% Wszech­świata i jest od­po­wie­dzialna za jego roz­sze­rzanie. Poza tymi hi­po­te­tycz­nymi stwier­dze­niami na­ukowcy ra­czej nie­wiele o niej wiedzą.

W wy­zna­czeniu wła­ści­wości czarnej energii być może po­może au­torski pro­gram ob­ser­wa­cyjny, nad którym pra­cuje prof. Bo­żena Czerny z Cen­trum Astro­no­micz­nego im. M. Ko­per­nika PAN w Warszawie.

Nikt tak na­prawdę do­brze nie wie, czym jest ciemna energia. Wszyscy po­dej­rze­wają, że jest to pewna wła­ści­wość próżni – mówi uczona. – Ciemna energia jest naj­waż­niej­szym za­gad­nie­niem astro­nomii i fi­zyki – dodaje.

Środki na ba­dania prof. Czerny otrzy­mała w ra­mach grantu uzy­ska­nego w pro­gramie „Mistrz” Fun­dacji na rzecz Nauki Pol­skiej. Jak Pani pro­fesor za­mierza zbadać czarną energię?

Astronom jest w o tyle do­brej sy­tu­acji, że może ob­ser­wować wiele obiektów, nawet jeśli ich nie widzi. Ciemnej energii nie wi­dzimy bez­po­średnio, ale wpływa ona na ruch obiektów, które świecą – mówi. Po­przez ba­danie ruchu obiektów astro­no­micz­nych emi­tu­ją­cych pro­mie­nio­wanie (np. ga­laktyk), a także tempa ich prze­miesz­czania się i od­da­lania od Ziemi, na­ukowcy mogą wy­zna­czać geo­me­trię Wszech­świata i badać m.in. ciemną energię.

Na­ukowcy już ba­dali ciemną energię za po­mocą ob­ser­wacji su­per­no­wych, eks­plo­du­ją­cych gwiazd, którym to­wa­rzyszy emisja pro­mie­nio­wania gamma. W 2011 roku fi­zycy Saul Per­l­mutter, Brian P. Schmidt i Adam G. Riess otrzy­mali za takie ba­dania Na­grodę Nobla. Prof. Czerny do ba­dania ciemnej energii za­mierza wy­ko­rzy­stać jednak nieco inne obiekty.

Pro­po­nuję, by do tego sa­mego celu za­miast su­per­no­wych wy­ko­rzy­stać kwa­zary – mówi Czerny. Kwa­zary to nie­zwykle jasne jądra ak­tyw­nych ga­laktyk. Ich pod­sta­wową za­letą jest to, że nawet bardzo od­ległe kwa­zary mają takie same wła­sności jak te bliższe Ziemi. – W szcze­gól­ności do­tyczy to za­war­tości pier­wiastków cięż­szych, które de­cy­dują o wła­sno­ściach ma­terii. W kwa­za­rach są one takie same nie­za­leżnie od od­le­głości, na­to­miast praw­do­po­dobnie od­ległe su­per­nowe są trochę inne niż te bliższe Ziemi – wy­ja­śnia uczona.

Do badań nad czarną energią przy­go­to­wuje się także Eu­ro­pejska Agencja Ko­smiczna – w ra­mach misji Euclid za­mierza zbu­dować ko­smiczny te­le­skop do ba­dania ciemnej ma­terii i ciemnej energii. W prze­strzeń ko­smiczną zo­stanie wy­strze­lony w 2020 roku.

Każda po­je­dyncza me­toda może mieć błędy i pro­blemy. Się­gamy w końcu do ogrom­nych od­le­głości. Jeśli jednak wszystkie me­tody będą da­wały tę samą od­po­wiedź, to mo­żemy być pewni, że mie­rzymy do­kładnie to, o co nam chodzi – zaznacza.

W wy­ja­śnianie za­gad­nień ciemnej energii, którym po­święca się Czerny wraz z kie­ro­wanym przez siebie ze­społem, za­an­ga­żo­wani są nie tylko Po­lacy. Nasi ro­dacy pro­wadzą część ob­ser­wa­cyjną. Ob­ser­wacje wy­ko­ny­wane są jednak nie w Polsce, tylko w Re­pu­blice Po­łu­dniowej Afryki na te­le­skopie SALT. To naj­większy te­le­skop na pół­kuli po­łu­dniowej, zbu­do­wany przy współ­pracy Nie­miec, RPA, Polski, Wiel­kiej Bry­tanii, USA i Nowej Ze­landii. Ko­lejny etap, czyli prace teo­re­tyczne, po­pro­wadzi mię­dzy­na­ro­dowy ze­spół na­ukowców z Czech, Włoch i USA.

Na razie je­steśmy na etapie po­dą­żania za cie­ka­wo­ścią. Kiedy otrzy­mamy kon­kretne wy­niki, jeszcze nie wia­domo – za­znacza Czerny. Uczona wy­ja­śnia, że kiedy już astro­no­mowie określą pa­ra­metry ciemnej energii, od­dadzą pole fi­zykom, do któ­rych bę­dzie na­le­żała in­ter­pre­tacja za­ob­ser­wo­wa­nego przez nich zjawiska.

Powiązane materiały:

  • Konrad Ja­siński

    We­dług Wi­ki­pedi wszech­świat to 74% ciemnej energii + 22% ciemnej ma­terii + 4% „znanej” nam ma­terii. Trochę kiepsko to wy­gląda z ta naszą wiedzą, od czasów sta­ro­żyt­nych (Wiem, że nic nie wiem) nie wiele się zmie­niło w tym te­macie. Ciemna energia to tylko teoria wy­ja­śnia­jąca roz­sze­zanie sie wszech­swiata i nie mamy po­jecie co to wo­gole jest. Z ciemna ma­teria jest troche le­piej wiemy, ze jest i od­dzia­ło­wy­wuje na wszech­świat, no po prostu super. 4% ma­terii to nasz konik tutaj na­prawde da­jemy rade, mamy CERNa itd.
    Jeszcze dużo wody w Wisle upłynie zanim cos be­dziemy wie­dzec, na razie nie po­zo­staje nam nic in­nego jak pro­bowac, moze przy okazji ktos od­kryje nowe wla­sciowści po­chodnej wegla czy coś. Powodzenia!.