Przejdź do treści

Zapomniany polski Nobel

W 2007 roku po Na­grodę Nobla z dzie­dziny eko­nomii po raz pierwszy się­gnął ba­dacz pol­skiego po­cho­dzenia– Le­onid Hur­wicz.

Na­groda zo­stała przy­znana wspólnie trzem na­ukowcom. Hur­wicz po­dzielił się nią z ko­le­gami i współ­pra­cow­ni­kami: Ro­gerem My­er­sonem i Ericem Ma­skinem. Wy­róż­nieni zo­stali on za teorię na­zy­waną „me­cha­nism de­sign theory”, która, uj­mując ją w dużym skrócie, po­zwala na pro­jek­to­wanie me­cha­ni­zmów gospodarczych.

W uza­sad­nieniu przy­znania wy­róż­nienia prze­czytać mo­żemy, że me­cha­nizm de­sign po­zwala „od­różnić sy­tu­ację, w któ­rych rynki funk­cjo­nują do­brze, od tych w któ­rych rynki funk­cjo­nują źle”. Pod­kre­ślano rów­nież zna­czenie wy­ników badań przede wszystkim dla eko­nomi, ale rów­nież dla po­li­tyki. Co naj­waż­niejsze więk­szość wcze­śniej­szych teorii, w tym teoria A. Smiths mó­wiąca o nie­wi­dzialnej ręce rynku, sku­piają się na sy­tu­acjach ide­alnej rów­no­wagi na rynku. W prak­tyce sy­tu­acja ryn­kowa prawie nigdy nie jest ide­alna, między in­nymi kon­ku­rencja nie jest do końca wolna, a kon­su­menci nie po­sia­dają peł­nych in­for­macji o pro­duk­tach. Ist­nieje więc pewna luka w wiedzy, znana w eko­nomii jako „asy­me­tria informacji”.

Na czy po­lega asy­me­tria in­for­macji? Przede wszystkim pro­du­cenci i kon­su­menci po­sia­dają nie­równą wiedzę na temat pro­duktu. Przy każdej trans­akcji wy­stę­puje sy­tu­acja w której sprze­da­jący mają mo­ty­wację do po­szu­ki­wania naj­wyż­szej moż­liwej ceny sprze­daży, a ku­pu­jący szu­kają da­nego pro­duktu czy usługi w jak naj­niż­szej cenie. Obie strony mają różne po­ziomy wiedzy o ogólnej war­tości trans­akcji, a osta­teczny wynik może nie być efek­tywny dla go­spo­darki jako ca­łości. Teoria pro­jek­to­wania me­cha­ni­zmów ryn­ko­wych pró­buje zi­den­ty­fi­kować te awarie i ich unikać w miarę możliwości.

Ba­dania lau­re­atów po­ma­gają więc wy­ja­śnić me­cha­nizmy kie­ru­jące ryn­kiem, me­cha­nizmy za­wie­rania trans­akcji go­spo­dar­czych oraz proces po­dej­mo­wania de­cyzji w trakcie ich po­dej­mo­wania. W uza­sad­nieniu pod­kre­ślano, że „me­cha­nism de­sign theory” uwzględnia m.in. mo­ty­wacje jed­no­stek oraz po­sia­dane przez nich pry­watnie in­for­macje, czego nie uwzględ­niają wcze­śniejsze teorie. Teorię można za­sto­sować w niemal każdej dzie­dzinie roz­ważań eko­no­micz­nych, staję się ona jednak coraz bar­dziej po­pu­larna wśród na­ukowców po­nieważ jest ide­alna do opi­sy­wania no­wych zja­wisk go­spo­dar­czych za­cho­dzą­cych w sieci. W In­ter­necie za­wie­ramy coraz więcej trans­akcji, a do 2007 roku nie ist­niała żadna teoria po­zwa­la­jąca na tak roz­ległe zba­danie dzia­łania rynku in­ter­ne­towej sprzedaży.

Me­cha­nism de­sign theory jest jednym z przy­kładów za­sto­so­wania szer­szej dzie­dziny na­uko­wych roz­ważań, a mia­no­wicie teorii gier. Teoria gier to dział ma­te­ma­tyki zaj­mu­jący się szu­ka­niem opty­mal­nych roz­wiązań w sy­tu­acji kon­fliktu in­te­resów. Wy­wodzi się ona z badań nad grami ha­zar­do­wymi i taka po­zo­staje jej ter­mi­no­logia, jednak znaj­duje za­sto­so­wanie w dzie­dzi­nach ta­kich jak bio­logia, so­cjo­logia, so­cjo­bio­logia, in­for­ma­tyka czy eko­nomia. Na­groda Nobla wie­lo­krotnie przy­zna­wana była na­ukowcom ba­da­jącym teorie gier. Do 2007 roku za osią­gnięcia w tej dzie­dzinie przy­znano na­grodę czterokrotnie.

Le­onid Hur­wicz był Żydem pol­skiego po­cho­dzenia. Uro­dził się w Mo­skwie w 1917 roku, dokąd to jego ro­dzina wy­emi­gro­wała na krótko do Mo­skwy pod­czas trwania I wojny świa­towej. Na po­czątku 1919 roku po­wrócił z ro­dziną do War­szawy gdzie wy­cho­wywał się i skoń­czył studia na Uni­wer­sy­tecie War­szaw­skim. W 1938 roku stu­diował w Lon­dynie, na­stępnie w Ge­newie, aż w końcu wy­emi­grował do Stanów Zjed­no­czo­nych gdzie roz­po­czął ka­rierę na­ukową. Pra­cował na wielu pre­sti­żo­wych uczel­niach ame­ry­kań­skich oraz w kilku or­ga­ni­za­cjach mię­dzy­na­ro­do­wych. W swoim im­po­nu­jącym do­robku na­ukowym Hur­wicz po­święcił szereg prac teorii gier, szcze­gólnie tym jej aspektom, które wiążą teorię gier z teorią rów­no­wagi eko­no­micznej. Opra­co­wując różne kon­kretne za­gad­nienia eko­nomii ma­te­ma­tycznej mu­siał się też za­sta­na­wiać nad fi­lo­zo­ficz­nymi pod­sta­wami eko­nomii ma­te­ma­tycznej, tj. moż­li­wo­ściami po­znania świata zja­wisk eko­no­micz­nych za po­mocą na­rzędzi ma­te­ma­tycz­nych, nad osią­gnię­ciami nauk eko­no­micz­nych w ogóle nad war­to­ścią wy­kształ­cenia eko­no­micz­nego. Mimo wielu lat emi­gracji, chętnie wracał do Polski i żywo in­te­re­so­wała się prze­mia­nami roku 1989r. Zmarł w 2008 roku w Min­ne­apolis. Jest naj­star­szym lau­re­atem na­grody nobla w dzie­dzinie ekonomii.

Agata Ga­jewy

Powiązane materiały: