Przejdź do treści

Zapomniany polski Nobel

W 2007 roku po Na­grodę No­bla z dzie­dziny eko­no­mii po raz pierw­szy się­gnął ba­dacz pol­skiego po­cho­dze­nia- Le­onid Hur­wicz.

Na­groda zo­stała przy­znana wspól­nie trzem na­ukow­com. Hur­wicz po­dzie­lił się nią z ko­le­gami i współ­pra­cow­ni­kami: Ro­ge­rem My­er­so­nem i Eri­cem Ma­ski­nem. Wy­róż­nieni zo­stali on za teo­rię na­zy­waną „me­cha­nism de­sign the­ory”, która, uj­mu­jąc ją w du­żym skró­cie, po­zwala na pro­jek­to­wa­nie me­cha­ni­zmów go­spo­dar­czych.

W uza­sad­nie­niu przy­zna­nia wy­róż­nie­nia prze­czy­tać mo­żemy, że me­cha­nizm de­sign po­zwala „od­róż­nić sy­tu­ację, w któ­rych rynki funk­cjo­nują do­brze, od tych w któ­rych rynki funk­cjo­nują źle”. Pod­kre­ślano rów­nież zna­cze­nie wy­ni­ków ba­dań przede wszyst­kim dla eko­nomi, ale rów­nież dla po­li­tyki. Co naj­waż­niej­sze więk­szość wcze­śniej­szych teo­rii, w tym teo­ria A. Smi­ths mó­wiąca o nie­wi­dzial­nej ręce rynku, sku­piają się na sy­tu­acjach ide­al­nej rów­no­wagi na rynku. W prak­tyce sy­tu­acja ryn­kowa pra­wie ni­gdy nie jest ide­alna, mię­dzy in­nymi kon­ku­ren­cja nie jest do końca wolna, a kon­su­menci nie po­sia­dają peł­nych in­for­ma­cji o pro­duk­tach. Ist­nieje więc pewna luka w wie­dzy, znana w eko­no­mii jako „asy­me­tria in­for­ma­cji”.

Na czy po­lega asy­me­tria in­for­ma­cji? Przede wszyst­kim pro­du­cenci i kon­su­menci po­sia­dają nie­równą wie­dzę na te­mat pro­duktu. Przy każ­dej trans­ak­cji wy­stę­puje sy­tu­acja w któ­rej sprze­da­jący mają mo­ty­wa­cję do po­szu­ki­wa­nia naj­wyż­szej moż­li­wej ceny sprze­daży, a ku­pu­jący szu­kają da­nego pro­duktu czy usługi w jak naj­niż­szej ce­nie. Obie strony mają różne po­ziomy wie­dzy o ogól­nej war­to­ści trans­ak­cji, a osta­teczny wy­nik może nie być efek­tywny dla go­spo­darki jako ca­ło­ści. Teo­ria pro­jek­to­wa­nia me­cha­ni­zmów ryn­ko­wych pró­buje zi­den­ty­fi­ko­wać te awa­rie i ich uni­kać w miarę moż­li­wo­ści.

Ba­da­nia lau­re­atów po­ma­gają więc wy­ja­śnić me­cha­ni­zmy kie­ru­jące ryn­kiem, me­cha­ni­zmy za­wie­ra­nia trans­ak­cji go­spo­dar­czych oraz pro­ces po­dej­mo­wa­nia de­cy­zji w trak­cie ich po­dej­mo­wa­nia. W uza­sad­nie­niu pod­kre­ślano, że „me­cha­nism de­sign the­ory” uwzględ­nia m.in. mo­ty­wa­cje jed­no­stek oraz po­sia­dane przez nich pry­wat­nie in­for­ma­cje, czego nie uwzględ­niają wcze­śniej­sze teo­rie. Teo­rię można za­sto­so­wać w nie­mal każ­dej dzie­dzi­nie roz­wa­żań eko­no­micz­nych, staję się ona jed­nak co­raz bar­dziej po­pu­larna wśród na­ukow­ców po­nie­waż jest ide­alna do opi­sy­wa­nia no­wych zja­wisk go­spo­dar­czych za­cho­dzą­cych w sieci. W In­ter­ne­cie za­wie­ramy co­raz wię­cej trans­ak­cji, a do 2007 roku nie ist­niała żadna teo­ria po­zwa­la­jąca na tak roz­le­głe zba­da­nie dzia­ła­nia rynku in­ter­ne­to­wej sprze­daży.

Me­cha­nism de­sign the­ory jest jed­nym z przy­kła­dów za­sto­so­wa­nia szer­szej dzie­dziny na­uko­wych roz­wa­żań, a mia­no­wi­cie teo­rii gier. Teo­ria gier to dział ma­te­ma­tyki zaj­mu­jący się szu­ka­niem opty­mal­nych roz­wią­zań w sy­tu­acji kon­fliktu in­te­re­sów. Wy­wo­dzi się ona z ba­dań nad grami ha­zar­do­wymi i taka po­zo­staje jej ter­mi­no­lo­gia, jed­nak znaj­duje za­sto­so­wa­nie w dzie­dzi­nach ta­kich jak bio­lo­gia, so­cjo­lo­gia, so­cjo­bio­lo­gia, in­for­ma­tyka czy eko­no­mia. Na­groda No­bla wie­lo­krot­nie przy­zna­wana była na­ukow­com ba­da­ją­cym teo­rie gier. Do 2007 roku za osią­gnię­cia w tej dzie­dzi­nie przy­znano na­grodę czte­ro­krot­nie.

Le­onid Hur­wicz był Ży­dem pol­skiego po­cho­dze­nia. Uro­dził się w Mo­skwie w 1917 roku, do­kąd to jego ro­dzina wy­emi­gro­wała na krótko do Mo­skwy pod­czas trwa­nia I wojny świa­to­wej. Na po­czątku 1919 roku po­wró­cił z ro­dziną do War­szawy gdzie wy­cho­wy­wał się i skoń­czył stu­dia na Uni­wer­sy­te­cie War­szaw­skim. W 1938 roku stu­dio­wał w Lon­dy­nie, na­stęp­nie w Ge­ne­wie, aż w końcu wy­emi­gro­wał do Sta­nów Zjed­no­czo­nych gdzie roz­po­czął ka­rierę na­ukową. Pra­co­wał na wielu pre­sti­żo­wych uczel­niach ame­ry­kań­skich oraz w kilku or­ga­ni­za­cjach mię­dzy­na­ro­do­wych. W swoim im­po­nu­ją­cym do­robku na­uko­wym Hur­wicz po­świę­cił sze­reg prac teo­rii gier, szcze­gól­nie tym jej aspek­tom, które wiążą teo­rię gier z teo­rią rów­no­wagi eko­no­micz­nej. Opra­co­wu­jąc różne kon­kretne za­gad­nie­nia eko­no­mii ma­te­ma­tycz­nej mu­siał się też za­sta­na­wiać nad fi­lo­zo­ficz­nymi pod­sta­wami eko­no­mii ma­te­ma­tycz­nej, tj. moż­li­wo­ściami po­zna­nia świata zja­wisk eko­no­micz­nych za po­mocą na­rzę­dzi ma­te­ma­tycz­nych, nad osią­gnię­ciami nauk eko­no­micz­nych w ogóle nad war­to­ścią wy­kształ­ce­nia eko­no­micz­nego. Mimo wielu lat emi­gra­cji, chęt­nie wra­cał do Pol­ski i żywo in­te­re­so­wała się prze­mia­nami roku 1989r. Zmarł w 2008 roku w Min­ne­apo­lis. Jest naj­star­szym lau­re­atem na­grody no­bla w dzie­dzi­nie eko­no­mii.

Agata Ga­jewy

Powiązane materiały: