Przejdź do treści

Francuski klasyk

Jedną z kla­sycz­nych i wciąż ak­tu­al­nych prac na­uko­wych na temat gier jest książka Ro­gera Ca­il­lois Gry i lu­dzie. Czego mo­żemy się z niej dowiedzieć?

Ca­il­lois zaj­mował się rów­no­cze­śnie grami i za­ba­wami. Wy­różnił cztery ich od­miany. Pierwsza z nich, agon, opiera się na współ­za­wod­nic­twie. W drugim typie – alea – klu­czową rolę od­grywa czynnik lo­sowy. Dla trze­ciego ro­dzaju, mi­micry, naj­waż­niejsze jest na­śla­dow­nictwo. I wreszcie od­miana czwarta, ilinx, ukie­run­ko­wana jest na uzy­skanie po­czucia odu­rzenia czy też oszołomienia.

Ta ty­po­logia jest do­brze znana. Rza­dziej mówi się o tym, że w ra­mach każ­dego z typów wy­stę­pują dwie prze­ciw­stawne ten­dencje. Pierwsza, na­zwana przez Ca­il­lois ła­ciń­skim słowem ludus, zmierza do ści­słego ure­gu­lo­wania danej ak­tyw­ności, w tym do wy­zna­czenia wa­runków zwy­cię­stwa i po­rażki. Źró­dłem sa­tys­fakcji jest wtedy po­ko­ny­wanie prze­szkód. Druga ten­dencja, pa­idia (tym razem po­życzka z greki), wiąże się z za­po­mnie­niem o ze­wnętrznej rze­czy­wi­stości, cza­sami wręcz z wra­że­niem bycia w innym świecie. Wła­śnie to prze­nie­sienie do­starcza przy­jem­ności – pre­cy­zyjne za­sady w takim wy­padku nie są potrzebne.

Z po­łą­czenia obu po­działów wy­nika osiem ka­te­gorii, które po­rząd­kują wielkie bo­gactwo gier i zabaw (te pierwsze to za­sad­niczo ludus, te drugie – pa­idia). Na przy­kład typ ry­wa­li­za­cyjny, agon, obej­muje za­równo szachy, jak i pełne śmiechu si­ło­wanie się dzieci lub przy­ja­ciół. Albo mi­micry: z jednej strony ka­lam­bury na punkty, z dru­giej – wza­jemne prze­drzeź­nianie. Nie­kiedy jedna roz­rywka łączy cechy paru od­mian (na przy­kład gry fa­bu­larne: mi­micry, alea, cza­sami także agon). I co może naj­cie­kawsze, po­zornie iden­tyczną ak­tyw­ność mo­żemy prze­ra­biać na różne typy w ka­te­go­ry­zacji Ca­il­lois. Wo­jenna gra plan­szowa z chi­rur­gicznie pre­cy­zyj­nymi re­gu­łami, w tym kry­te­riami wy­granej (agon-ludus), może prze­ro­dzić się w od­gry­wanie ról wy­ima­gi­no­wa­nych do­wódców, w którym zbie­ranie punktów stanie się kwe­stią dru­go­pla­nową (mi­micry-pa­idia). Bo­gate źródło po­my­słów dla graczy i projektantów!

Ca­il­lois to tylko jeden z wielu ba­daczy gier. O in­nych usły­szycie na Po­li­buda Ga­ming Zone!


AttributionNoncommercialSome ri­ghts re­se­rved by On­dra­So­ukup

Powiązane materiały: